|
დედაჩემის - სოფიო ლეონიძის ხსოვნას
ვინ გიცნობდა, ვინ იცოდა, რომ შენ გერქვა ფორთოხალა? ყვითელთმიანს ვინ გიწოდა ეგ სახელი - ფორთოხალა! ერთი ბეწვა ზღვის ნიავი იქეც ლექსის ქარიშხალად; ეს რა ცეცხლი დამახალა ცისფერთვალა ფორთოხალამ?
თუ ბაღს ვარდი გაეშალა? ათასი წლის ამბავია, ჩემ ლექსს შერჩა კაეშანად... შოთას უწინ, კოლხიდაში იყო ერთი ყელმაღალა... იზრდებოდა ბნელ ფაცხაში გლეხის ქალი... ფორთოხალა.
* * * * * * *
შენ დარდობდი ამ ზღვის პირად, თითქოს ნუკრი გამოფრთხალა, შენ დარდობდი ამ ზღვის პირად, შავიზღველი ფორთოხალა.
მხიარული, ყელყარყარა... მამა გყავდა მებადური, ბადე ბევრჯერ დააყარა.
ხელთ ვერ იგდო, ვერცა ნახა, დადიოდა ფეხშიშველი, მკლავი გადაეკარწახა.
დედას მუდამ აციებდა, ფერი ედო ყვითელ-მწვანე; ხაშმიანი ოშხივარით აორთქლებდა ზღვის ლერწამებს.
ჭაობები იდგა დიდი... შიგ ტყეები ტივტივებდა, ათას წლობით გასაზიდი...
თვითვე ჰკლავდა, რასაც შობდა; დამპალ წყლებზე, დამდგარ ტბებზე წვიმის ბუშტი თამაშობდა...
დაგბზუოდა იავნანას; კოღო ჰქონდა ჩახვეული შენს მარჩენალ ღომის ყანას...
* * * * * * *
წყალში იდგა, ოჩაფეხზე შენი ფაცხა, ვით ურჩხული, წინ ზღვა დუღდა უზარფუშო, ფირუზ-ხვავით მოჩირჩხლული,
ტალღა ჰქუხდა რახარუხით; შორს თოლია მოფრინავდა, დიდი ქორი - შაბარდუხი...
თმები შუბლზე დაგეფანჩა, ორი გყავდა მეგობარი: ყურშა ძაღლი, თეთრი ყანჩა...
თან აშრობდი მამის ბადეს... გვირგვინს სწნავდი... ზღვას კამარას
დაგიგძელდა მოკლე კაბა, დაემუშტრე ხშირად მთვარეს, შემოგხედეს მაშვალებმა, შემოდგომას მიგათვალეს...
* * * * * * *
როგორც მთის წყალში ნაფოტი, ჩანჩქერის ქაფში რწეული, ფერხულში ისე დარბოდი სიმღერით ყელმოქცეული...
დილაადრიან დგებოდი; იყვანდი ჭიამარიას, თუ საით გათხოვდებოდი...
გიყვარდა ვეფხვის ზოლები, თან ოცნებობდი შენს ვეფხვზე ჟრუანტელით და ჟრჟოლებით...
* * * * * * *
ჯერ ბეჭედი მოგიტანა ბიჭმა, მერე კოცნა მწველი, მაყრიონიც კარგი გყავდა, მექორწილე, მომლოცველი...
ხუთი აკვნის მარწებელი. ოჯახს ბევრი რამ სჭირდება, - შეჭამადი, საწებელი.
როგორც კარგი პეიტარი; გაიჩინე ლასტზე ჭია, აბზრიალე თითისტარი.
ამ ცხოვრების კალაპოტში; სხვაზე უწინ შენს ბაღჩაში დაჩნდებოდა ხახვის ფოჩი...
* * * * * * *
არ იყავ მედღეხვალიე, იყავ ხელგამომავალი; კერაზე ცეცხლის შენახვას შრომა სჭიროდა მრავალი.
როგორც მეთაფლე ფუტკარი; ხან ღომი გქონდა საცეხვი, ბოსტანი გასაფურტკნავი...
შემოგბღაოდა ბოსელი; ასახვევია ვაზის რქა, ბავშვები შესამოსელი...
ხან უნდა ტყესაც ესტუმრო, ნაყოფით დაიბურება; და ხან თავთავი მოჰკრიფო ოჯახის დასაპურებლად...
წინდა ძირგამოქსოვილი; სახე გაქვს სიცხით შემშრალი, თვალები ცრემლით სოველი...
ვინ გყავდა ბედის თავდებად? შენს გულზე კვნესას ვერ მოვთვლი, სიტყვის ფხა გამითავდება!
* * * * * * *
ქმარი გყავდა ნაოსანი, ტალღას სჭრიდა ფარა-ფარა; ასნაკეცი სიღარიბე რკინის მკლავმაც ვერ დაფარა; მერე მისი ვაჟკაცობაც ზღვის წიაღმა ჩაიბარა.
* * * * * * *
ღამე, როცა ზღვა დაჰკრავდა, დააფენდა მიწას ფაფარს, ცეცხლაპირა მსხდომარ ბავშვებს უყვებოდი მოგრძო ზღაპარს;
ზღვას სიმღერით აჩუმებდი. წაგიღებდა მწარე ფიქრი, რომ არ ჩანდა სარჩო მეტი;
ბარაქა აქვს დაკარგული, რომ სტუმარსაც უნდა უთხრა: ხმელი პური - კარგი გული!
* * * * * * *
... უცბათ, თითქოს ქარიშხალმა ზღვა ძირიან ამოხაპა, თითქოს ვინმე ჯადოქარმა ზვირთს აწყვეტილს გამოგაბა.
გინდ ქარიშხალს გაებრძოლოს, ქარიშხალიც გაჩუმდება, შენს ჯაფას კი არა აქვს ბოლო...
უმზეო და უვარსკვლავო, ცხოვრება გაქვს ბნელზე ბნელი; ჭაობი სჭამს შენს მოსავალს და ბატონი - ბელზებელი.
მწარე დღეებს მიაწყვილებს; მწარ ტანჯვაში დაიხარჯა შენი ტურფა სიყმაწვილე!
* * * * * * *
ხუთი წვრილი შვილის დედამ ჯაფით ბევრი იფართხალა, გადაჩალულ ბნელ ფაცხაში გადიცვალა ფორთოხალა.
საფლავს გახდა მისატანი... როგორც ზამთარს ნაკადული, გაიყინა მისი ტანი.
* * * * * * *
იყო... გაჰქრა... აღარ არი ფორთოხალა ქალი... გაჰქრა, როგორც გადარეკილ ვარსკვლავების კვალი. ჩამოცვივდა, გაიფანტა, ვით ყაყაჩოს ხალი, ქარიშხალი მუჭა საფლავს დასწვდა, ჰფანტავს ბრჭყალით...
- სად გამქრალა მისი ძვლები, ხომ არავინ ამოთხარა? ჰე, თოლიავ, ზღვის ნიავო, არ გინახავთ ფორთოხალა?
თმათაფლა და ლერწამტანა; მისი კუბო ამ ლაქაშმა, ამ ჭაობმა დაიტანა.
გრძელი ნისლი - ფრთაფარფარა; ფორთოხალას ლეჩაქია - ნისლად იქცა, არ დამპალა!
* * * * * * *
ფორთოხალავ, ჩემო დედავ, დავეძებდი მე შენს საფლავს; შენს ცხოვრებას უმთენაროს, სულ მწარეს და გაუთაფლავს..
დავიწყებამ არ გათელოს; შენ ხომ ქოთანს ადუღებდი, პურს უცხობდი საქართველოს!
შენახული ამანათად, შენ რომ იდექ - იმ ჭაობზე დიდ ბაღნარმა მამანათა!
* * * * * * *
ძველო, კოლხიდავ, სამშობლოვ, ახალ მზითა ხარ ნათევი; რომს ასუქებდი, ელადას, მედეას ნაღალატევი.
გაგფცქვნეს და დაგაბორკილეს; შენი შვილების ძვალსისხლით შენივე გზები მოჰკირეს.
დაგტოვეს ამტვერებული, ურთვლო, უხვავო, უშენი, ჭაობებჩატირებული.
ვერ იხსენ გადასარჩენად; ის დაგიბრუნა ასკეცად შენი შვილების მარჯვენამ.
განათეს, გალამპრიანეს; სამშობლოს დროშა გახსნილი, ყველა მწვერვალზე ფრიალებს!
* * * * * * *
დავდიოდი კოლხიდაში, გზები ნარინჯს დაეჩრდილა, თრთოდა ვარაყშეფრქვეული ფორთოხალის შუქზე დილა.
ახალ ქვეყნის მბრწყინავ სახეს, ბზად ოდების მწკრივი სჩანდა, ”გამარჯვება” მივაძახე!
სიცილით და ტკარცალითა, უმღეროდნენ ოქროს ვაშლებს, დილის ცვარით დაცვარილთა.
ტკბილ ცხოვრებას საამურსა, უმღეროდნენ ახალ ფუძეს, ძველი - მაგრა ჩაილურსმა!
თოხს სცვიოდა ნაპერწკალი; გზის გადაღმა ვინმე ქალი ყურს უგდებდა გულფანცქალით...
დავინახე ფორთოხალა, გოგოების მუშაობას გასცქეროდა თვალდათვალა...
ნაგუბარ წყლით სავსე პინა, მკერდგაძონძილს, ფეხშიშველას შუბლზე ნეშო წაეფინა...
ნეტავ თქვენ დროს, თქვენ ცხოვრებას, თქვენი მღერა მხიარული მე საფლავში მეყურება!
მაგრამ სახლში მედგა ღამე; მხიარული გაზაფხული შინ ვერასგზით შევიყვანე.
ვერ გავწყვიტე მისი ვალი, მებატონის მათრახის ქვეშ მე მომყავდა მოსავალი.
და ფური სხვამ მომიწველა; სხვა იცვამდა ჩემს ნართავებს, მე კი მეცვა - კონკიძველა.
ეგრე მაგრა დაჰკათ თოხი! თქვენ ოდა გაქვთ გაფეთქილი, მე კი მედგა წნელის ქოხი.
არც კი მყავდა ხმის გამცემი... ნეტავი თქვენ, ერთად შრომობთ, ერთად მღერით მთელი თემი!
წაუშინეთ მიწას თოხი! თქვენ სავალზე ვარდი ჰყვავის, ჩვენ - ფეხს გვჭრიდა ქვა-კორტოხი!
- გოგოებო, დაინახეთ, მოიგონეთ ფორთოხალა, შეიბრალეთ გულდამწვარი ის გულმკვდარი ფორთოხალა! თქვენი დიდი წინაპარი, თქვენი დედა ფორთოხალა!
თუმცა ბედით მწუხარეა, მაგრამ თქვენი მომავალი და თქვენი დღე უხარია! გოგოებო, გარჯილობით ფორთოხალა გაახარეთ და გულს ვარდი დააყარეთ...
* * * * * * *
- ათასი წლის შემდეგ ლექსი, დედავ, თვალო, გაგიკვირდა? შენ ისწორებ მორცხვად თავშალს, - საამისო მე რა მჭირდა?
ვიყავ ერთი გლეხის ქალი და ცხოვრება დამეჭიდა! ბაღჩა მქონდა ორი კვალი, მიწა მქონდა ერთი ციდა...
* * * * * * *
ათასი წლის მანძილიდან შვილურ ალერსს გაგიბედავ, საქართველოს დიდ ცხოვრებას შენა ჰქმნიდი, ტკბილო დედავ!
დიდ ვაჟკაცებს, დიდ ოსტატებს, შენი კაბის კალთა ზრდიდა, ვინც ეტრატზე სწერდა ქართულს, ვინც ჩუქურთმას ქვაზე სჭრიდა.
შენ გებარა გაუმქრალი, შენ იყავი გულვეფხური, - ხამის კაბით გლეხის ქალი...
დღევანდლამდის არ ამშრალა, ყველგან გნახე, დამივლია მე სამშობლოს გზა და შარა,
ვერა ვნახე შენი სახე, არაფერი არ სწერია შენს ღვაწლზე და შენ შესახებ.
ბევრს კალამიც დაეღალა, ვიცით ბევრი დედოფალი, არ კი ვიცით ფორთოხალა!
ალბათ მიტომ გაინაბა, მარგალიტით ჩაქსოვილი რომ არ გეცვა ოქროს კაბა.
საძირკველს და სახლის კერას; მინდორს, ბოსტანს, ეზოს ყვავილს, ჯარას, თოხს და ნემსიწვერას...
შენის ოფლით დარწყულ მიწას; შენს დაშაშრულ, დამსკდარ თითებს და შენ ჩაკრულ პურსა ვფიცავ!
გახუნებულ შენ თავსაფარს; მათ ნაკეცში ვკრებ სიმღერებს, ტკბილქართულად ნათქვამ ზღაპარს...
დღეს დაენთო სხივი ზედა; ცრემლდაუყრელს მე ცრემლს გაყრი, უსახელო ქართლის დედას!.. |
| პოეზიის გვერდი • • • |


