|
იყო და არა იყო რა, რა ვამჯობინოთ ყველას? იყო ნახევარქათამა, - დაუძმობილდა მელას. ბევრი იარეს თუ ცოტა, გაწყდა მელიის რჯული, გზაში ნახევარქათამას, მოაყვანინა გული.
უთხრა: - გაჩერდი, მელია, თორემ ჩაგყლაპავ ხელად! - მელას სიცილი აუტყდა: - ხო-ხო, ხი-ხი და ხა-ხა! აბა, ჰე! თუ არ ჩამყლაპო, შე მათხოვარა გლახა! -
- რომ ჩაგყლაპოო ადვილად?! - ჰო, ჩამყლაპეო აპა! - გაბრაზდა ნახევარქათამა, სისხლი მოაწვა ყელში, წამოექოჩრა მელიას - ასე ვიცითო ჩვენში:
ბლის კურკასავით ჩაყლაპა მელია გაიძვერა... და გზა კვლავ მარტომ განაგრძო, ტყე-ტყე გზა ედო გრძელი; მიდის ნახევარქათამა, უცბად შემოხვდა მგელი.
თუ ძმობა იცი, არ გერჩი, დავძმობილდეთო, მგელო! - ტყე ბნელია და დიდია, წვეროებს იქნევს ცაში; დაძმობილდნენ და მიდიან, მიბაასობენ გზაში.
მგელმაც ნახევარქათამას მოაყვანინა გული. ეწყინა ნახევარქათამას, ახედ-დახედა ცერად: - მგელო, შენც გირჩევ, გაჩერდე, თორემ ჩაგყლაპავ ხელად! -
აბა, ჰე, ვინც არ ჩამყლაპოს, შენ მათხოვარა გლახა! - - მაშ, ჩაგყლაპოო ნამდვილად? - არ დაგადგესო ჯაფა! - რომ ჩაგყლაპოო ადვილად? - ჰო, კი! სცადეო აპა! -
წამოექოჩრა ავაზაკს, ასე ვიცითო ჩვენში, უცბად ნისკარტი აძგერა, სიცილი წაამწარა, ბლის კურკასავით ჩაყლაპა, მელასთან ჩააბრძანა...
მიდის ნახევარქათამა, მიდის, მიდის და მიდის. წინ დათვი შემოეყარა, დათვმა ბილიკი დათმო; ჰკითხა ნახევარქათამამ: - რაო, ჩაგყლაპო, დათვო?!
რაც მგლის და მელის თავს მოხდა, იგივე მოხდა აქაც: წამოექოჩრა დათუჩას, ასე ვიცითო ჩვენში, ბლის კურკასავით ჩაყლაპა, ჩაისრიალა ყელში...
ახლა ზღვა შემოეყარა, ესმის გრიალი ზვირთის; შეწუხდა ნახევარქათამა, ზღვა არ ენახა დიდი: - რა ვქნა, ფრენა რომ არ ვიცი, ზედ გავიდეო რითი?!
მერე თქვა: - ხარჯი ხარჯია, მოდი, ყლუპს ვუზამ ზღვასაც! - პირი დააღო, ჩაყლაპა, მზეზე ზღვის ფსკერი გახმა და ჰა, ნახევარქათამა მშრალად გავიდა გაღმა...
კაცი არა ჩანს, ვაგლახად დამკარებელი თითის. უცბად მოესმა, ჩიჩახვში კვნესენ ვაის და ვუის - დათვი, მელა და მგელი დამდუღრულივით ყმუის:
ამოგვიშვი და სამივე ყმად დაგიდგებით მაშინ! ბაყბაყ-ნახევარქათამა ხარ და კიდევაც გქვიან, ამოგვიშვი და გვიყმეო, სანამ არ არის გვიან! -
ამოგიშვათო იქნება, თუ იქნებითო ჭკუით!.. - და გზა კვლავ მარტომ განაგრძო, მიდის, მიდის და მიდის; კაცი არა ჩანს, ვაგლახად დამკარებელი თითის.
ხან თავში ხელებს წაიშენს, ზის მინდორში და ტირის. გაკვირდა ნახევარქათამა: - რა შეგემთხვაო, მითხარ! რა გაყვირებსო, გლეხკაცო, რა გატირებსო? - ჰკითხა.
ხელმწიფე გვიზის ისეთი, მთელი ცხოვრება ვტირით! ცოლს კაბა მე არ მიცვია, ზედ არ მაცვია ჩოხა, ხელმწიფის კაცებს ბალღისთვის წაურთმევიათ ძროხა...
- ხელმწიფის კაცებს ნამდვილად?! - ჰო, ხელმწიფისას ნაღდად! - გაჯავრდა ნახევარქათამა: - მორჩი ტირილს და ღრიალს, მიმასწავლეო ახლავე, ეგ ვინ ხელმწიფე გდია!..
სასახლე უდგას, ხელმწიფე ფარჩის ლოგინში გორავს. - მიდის ნახევარქათამა, ბრაზით კიდევაც ღელავს, ხედავს, ხელმწიფის სასახლე კორდზე ათასფრად ელავს.
უცბად ლაჯებში გაუძვრა, გალავანშიგნით გახტა. ქვას მოეფარა, დროდადრო კისერს წამოყოფს დინჯად: - სულელო ხელმწიფევ! - სულელო ხელმწიფევ! - პარმაღს ასძახებს ყინჩად.
- სულელო ხელმწიფევ! - სულელო ხელმწიფევ! - უცბად კი ესმის ძილში.
- მე თუ ყური არ მატყუებს, ვიღაც თავს იგდებს, ხალხო! - ძირს ჩამობრძანდა ხელმწიფე, მიჩხრიკ-მოჩხრიკა ეზო. სწვდა ბიბილოში აბეზარს, აქ ვინ ყოფილა ესო!
დღეს საქათმეში ჩაჰკეტე, ხვალ გამოვუტანთ სასჯელს!.. საქათმის კარებს გაუგდეს ბინდში ურდული იფნის; დაჯდა ნახევარქათამა, ხელმწიფის ქათმებს ითვლის.
ბაყბაყ-ნახევარქათამამ: - ჩვენც გვახსენეო ხალხად! - თქვა და ჩიჩახვი დაბერა, კისერი წაიგრძელა, ზეამოუშვა მუცლიდან მელია გაიძვერა:
გამოუთხარა საქათმეს ძირი და გაქრა ხელად... კაი სიზმრები ესიზმრა, კაი გუნება აჰყვა - დილით ხელმწიფემ ინება ნახევარქათამას ნახვა.
თან გუნებაში ონავარს ათასნაირად სჯიდა. მაგრამ ურდული რომ გახსნეს, ხელმწიფე დარჩა სახტად: მარტო ნახევარქათამა, სხვა არაფერი დახვდა.
ხოლო ნახევარქათამა იჯდა და თვლემდა საწყლად. და ბრძანა მაშინ ხელმწიფემ: - კარი ღიად არ დაგვრჩეს, ბატებთან ჩაამწყვდიეთო, ხვალ გამოვუტანთ სასჯელს!
მსახურთუფროსი დაუდგა შუბით ურდულის მხარეს. მაგრამ ნახევარქათამა, არ წამასწროსო მარცხად, პატიოსანი კაცივით იჯდა და თვლემდა საწყლად.
ისევ დაბერა ჩიჩახვი, ზეამოუშვა მგელი. მგელმა ხელმწიფის ბატების ბურტყლიც შეირგო შაქრად, გამოუთხარა საბატეს ძირი და ისიც გაქრა...
დილით კვლავ დარჩნენ სახტად: მარტო ნახევარქათამა, სხვა არაფერი დახვდათ.
- ეგ კაი სული არა ჩანს, უწმინდურია ნაღდად! - ვეზირთუხუცესს უბრძანა: - კარი ღიად არ დაგვრჩეს, ახლა ფარეხში ჩაჰკეტეთ, ხვალ გამოვუტანთ სასჯელს!
თუ ცხვარიც ამოგვიწყვიტა, თავებს წაგაჭრით კოხტად!.. - რკინის ურდული გაუგდეს ახლა ფარეხის კარებს; თითო ვეზირი დაუდგა ფარეხს ოთხსავე მხარეს;
მალ-მალე უჭვრიტინებენ ტუსაღს ფარეხის ხვრელში. მთელ დღეს გარშემო უვლიდნენ, მთელ დღეს იგდებდნენ მასხრად: ბაყბაყ-ნახევარაქათამა იჯდა და თვლემდა საწყლად;
დათუჩა დათუჩაის ძე, დათუჩაშვილი გვარად. დათვმა ხელმწიფის ცხვრების მატყლიც შეირგო შაქრად, გამოუთხარა ფარეხს ძირი და ისიც გაქრა...
ხელმწიფე ნაზირ-ვეზირით ფარეხს მიადგა ფრთხილად. მესამედ გახსნეს ურდული, მესამედ დარჩნენ სახტად: ბაყბაყ-ნახევარქათამა, სხვა არაფერი დახვდათ.
- მაგ დოყლაპია ვეზირებს თავი წასჭერით ხანჯლით! მოკვდეს ნახევარქათამაც, მაგის ლოლიავს მოვრჩით! ცოცხლად შეწვით და დანივრეთ, აქ მომართვითო ხონჩით!.. -
მტყუანს და მართალს სჯიან: ჯერ დოყლაპია გუშაგებს ბეყერა თავებს სჭრიან;
ტაფაზე ერბო დაასხეს, ააშიშხინეს ტაფა; ქალები ნიორს ნაყავენ, ნივრის საწებლის ეშხით სული მიუდის ხელმწიფეს, პირი სავსე აქვს ნერწყვით.
- რაც შეიძლება შებრაწეთ, მაგრად და კარგად შეწვით! - შეწვეს ნახევარქათამა, სწრაფად მოართვეს ხონჩით: ხელმწიფეს ლუკმად არ ეყო, იჯრა შეუვსეს გოჭით;
იხარა თვითონ ხელმწიფემ გარშემორტყმულმა ყმებით; მაგრამ რა ხდება, რა მოსდის, ოფლს რად გასხამსო, ჰკითხეს; ხვნეშის ხელმწიფე-ბატონი, როგორღაც მუცელს იტკენს.
- გამჭერით! არსად გაგექცეთ, თვალი ადევნეთ წყეულს! - მოვის პერანგი გახადეს, ყური მიუგდეს სტომაქს, ბაყბაყ-ნახევარქათამას სტომაქში ცეკვა-ხტომას.
- გამჭერით! - ჰყვირის ხელმწიფე, გაჭრას ითხოვს და... გაჭრეს, თავი წამოყო მუცლიდან, არ გთანხმდებითო ზავზე,
ხალხს შეჰყვირა და წამსვე "ფრრ"... - იფრთხიალა, ვეზირებს გადააფრინდა თავზე...
- დაიჭით! - ჰყვირის ხელმწიფე, მისდევს ხელმწიფის ხალხი. - დაიჭით! გზები შეჰკარით! - ლაშქართუფროსი ბრძანებს; - დაიჭით! - ეპისკოპოსი შორით ამხნევებს ჯარებს.
წახრა-წამოხრით, ხეთქებით კოპები აზის კაცებს. გასხლტა და მიჰყვნენ ყიჟინით, მისდევენ ფაცხაფუცხით. პრიალა მუზარადებით, თორ-აბჯრის რაჩხარუჩხით...
თუ დაიჭირეს, იცოცხლე, აქნიან თვრამეტ ნაჭრად! გარბის ნახევარქათამა, ფეხებქვეშ ქვიშა იგრძნო, - თავისი გადაყლაპული, უცბად, ზღვის ფსკერი იცნო;
ზღვა ამოუშვა პირიდან, მოჰყვა ზვირთების თხევას; ჯირკზე შეფრინდა წყეული, თავის ჯირკიდან ხედავს: ზღვა ნაგუბარში დგება და ხელმწიფის კაცებს ხვეტავს.
- ყლუპ, - სპასალარი თვალს ქაჩავს, კოხტად მარილწყალს ყლაპავს, ხელმწიფის ეპისკოპოსსაც უკვე შავი დღე ადგას, იცოცხლე, ჰქონდეს სათქმელი, - ყლუპ, - ამის მეტი რა თქვას!
მარტო ჩქაფუნის ხმა ისმის, მარტო ყლაპის და ყლუპის; ზოგი კისრამდე წყალშია, ზოგი დასულა ფსკერზე, ზოგს ფეხი აუშვერია, ქალამანს იშრობს მზეზე...
იხარა ნახევარქათამამ, ჯერ ხომ იცინა ბევრი, მერე გლეხკაცთან მოკურცხლა, თავზე წაადგა მტირალს; ის კაცი ისევ ჯირკზე ზის, თავის ძროხაზე გმინავს;
ხელმწიფემ ჭირი მოგჭამა, ტყუილუბრალოდ სტირი! ახლა შენც მიდექ-მოდექი, შენც გაინძერი ზოგი, გასწი და, ძროხა კი არა, შინ მორეკეო ჯოგი!.. -
- ბაყბაყ-ნახევარქათამა ვარ და კიდევაც მქვია! ჯერ კიდევ გასაზრდელი ვარ, ჯერ წიწილა ვარ ნორჩი, ახლა სხვა საქმეს დავიწყებ, ხელმწიფის საქმეს მოვრჩი!..
ჭირი იქა და ლხინი აქ, ქვეყნად სიკეთე ელავს; ზღაპარს ტყუილი აშენებს, სიმართლის ძაფი კერავს... ამის დამწერს და წამკითხველს - ას წელს სიცოცხლე ყველას! |


